Document
File
Μια στιγμή ορόσημο για όλους όσοι την ζήσαμε. Πώς να την χωρέσεις σε λέξεις και να την περιγράψεις; Νιώσαμε την παρουσία Του, την Χάρη Του, το βάρος της απώλειας εκείνη την ώρα. Θυμάστε; Την σιωπή, την ευλάβεια, τα βλέμματα, τα δάκρυα, το σπάσιμο στην φωνή του Οικουμενικού μας Πατριάρχη καθώς Τον αποχαιρετούσε...την αίσθηση ότι κάτι μεγαλύτερο απο εμάς συνέβαινε εκείνη την ώρα.
Δεν ήταν απλώς η εκδημία ενός εκκλησιαστικού ηγέτη.
Ήταν μια στιγμή συλλογικού πένθους σπάνιας έντασης — ενός πένθους που ξεπέρασε σύνορα, Εκκλησίες, γλώσσες, πολιτισμούς.
Σε μια εποχή που δύσκολα πενθούμε συλλογικά, εκείνη τη στιγμή πενθήσαμε μαζί, ενωμένοι γιατί ξέραμε πολύ καλά μέσα μας ποιός φεύγει...
Ένας άνθρωπος μπροστά στο παράδειγμα, την προσφορά και το ήθος του οποίου η Οικουμένη υποκλίθηκε.
Ονομάζομαι Ξανθή Μόρφη, είμαι Ελληνίδα, κατάγομαι από την Ορεστιάδα του νομού Έβρου, και είμαι εκτελεστικό στέλεχος στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών με έδρα την Γενεύη, όπου υπηρετώ εκ μέρους του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως.
Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών είναι ένας faith based διεθνής οργανισμός, ένα παγκόσμιο fellowship εκκλησιών, με 356 μέλη σε πάνω από 120 χώρες, που εκπροσωπούν χριστιανούς από κάθε ήπειρο — το έχουν χαρακτηρίσει σαν τα Ηνωμένα Έθνη των εκκλησιών - όπου τα μέλη συνεργάζονται για ενότητα στην πίστη, ειρηνευτικές πρωτοβουλίες, advocacy για τα ανθρώπινα δικαιώματα – στo προγραμματικά context των United Nations - και κοινή δράση στον κόσμο.
Στα πλαίσια αυτής της διεθνούς εργασίας και εμπειρίας, γνωρίστηκα με τον Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο πριν περίπου 16 χρόνια. Από τότε είχα την τιμή να ζήσω μαζί Του μια συνεργασία σε πολλά επίπεδα — θεολογικά, πρακτικά, προσωπικά — μια συνεργασία που διαμόρφωσε βαθιά τον τρόπο που προσεγγίζω την ορθόδοξη πίστη, την οικουμενική μας πορεία, και την διεθνή θρησκευτική διπλωματία.
Για όλους εμάς που συνεργαστήκαμε μαζί Του ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος δεν υπήρξε απλώς ένα πρόσωπο αναφοράς.
Υπήρξε σημείο πνευματικού προσανατολισμού.
Η εκδημία του δεν μας έφερε μόνο αντιμέτωπους με την απώλεια, αλλά και με τον εαυτό και την πνευματική μας πορεία, με τις αξίες που υπηρετούμε στις θέσεις ευθύνης μας.
Για τον καθένα μας, αυτή η διαδρομή πένθους υπήρξε βαθιά προσωπική.
Σιωπή. Ευγνωμοσύνη. Mνήμη. Kαι όλα τα στάδια του πένθους, οπώς ακριβώς τα βιώνεις όταν χάνεις δικό σου με βιολογική συγγένεια. Και το ζήσαμε πολλοί με αυτόν τον τρόπο. Βαθειά. Συλλογικά και προσωπικά.
Για μένα, ο πρώτος χρόνος υπήρξε χρόνος άρνησης.
Μια άρνηση ήσυχη, σχεδόν προστατευτική. Δυσκολία στο να δω φωτογραφικό υλικό, να διάβασω κείμενα Του, να ακούσω την φωνή Του σε συνεντεύξεις μας. “Δεν μπορεί να έχει φύγει ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος”. Και ας είχα σχεδόν καθημερινά τις συμβουλές Του στα αυτιά μου, σε κάθε βήμα.
Και τώρα πια, Ιανουάριος του 2025, έρχεται σταδιακά η αποδοχή. Μέσα από μια σειρά εκδηλώσεων, συνεδρίων και συναντήσεων που ξεκινούν αυτόν τον καιρό, τιμούμε την παρακαταθήκη του Αρχιεπισκόπου και χαράσσουμε το μέλλον, κοιτάζοντας μπροστά βασισμένοι σε όσα μας δίδαξε.
Στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος δεν υπήρξε απλώς θεσμικός παράγοντας.
Υπήρξε μνήμη, συνέχεια και συνείδηση του οικουμενικού κινήματος.
Για περισσότερες από έξι δεκαετίες, υπηρέτησε το όραμα της ενότητας όχι ως ιδέα, αλλά ως πράξη.
Από το 2006 έως το 2013 υπηρέτησε ως Πρόεδρος του World Council of Churches, εκπροσωπώντας με συνέπεια την Ορθόδοξη Εκκλησία και φέρνοντας στο τραπέζι του WCC το οικουμενικό του όραμα.
Παράλληλα, υπηρέτησε σε πολλά θεσμικά όργανα και προγράμματα του Συμβουλίου: ήταν moderator της Επιτροπής World Mission and Evangelism, γραμματέας για την ιεραποστολική έρευνα και για τις σχέσεις με τις Ορθόδοξες Εκκλησίες, συμμετείχε σε προγράμματα διαλόγου με άλλες θρησκείες.
Σε όλες αυτές τις θέσεις, υπηρέτησε με σταθερότητα, όραμα και αφοσίωση στην ενότητα των εκκλησιών.
Συμμετείχε ενεργά στις δομές, στις επιτροπές, στη θεολογική σκέψη, αλλά κυρίως στις σχέσεις.
Διότι για τον ίδιο, η οικουμενικότητα δεν ήταν ποτέ ζήτημα δομών. Ήταν ζήτημα προσώπων.
Και εκεί πέτυχε κάτι μοναδικό: με την αυθεντικότητα, τη βιωμένη πίστη του, τη φυσική του ευγένεια, τις βαθιές γνώσεις του για την χριστιανική πίστη αλλά και για τις άλλες θρησκείες, με την ανοιχτοσύνη, την καταδεκτικότητα, την ταπεινότητα και τη δύναμη του λόγου του, κατάφερε να χαράξει σταθερές γραμμές πορείας και προσέγγισης με αγαπητική αυστηρότητα και δογματική συνέπεια. Έγινε ο Αναστάσιος όλων στο Συμβούλιο. Ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος της ιεραποστολής, της θυσιαστικότητας και της οικουμένης.
Παράλληλα, η προφητική Του φωνή του επέτρεπε να αντιλαμβάνεται τί έρχεται σε παγκόσμιο επίπεδο — σε διεθνείς και πολιτικούς συσχετισμούς, σε ανθρωπογεωγραφικά ρεύματα, σε ζητήματα νοήματος για την ανθρωπότητα—...η παρουσία του ήταν καταλυτική, πυξίδα πίστης και επιδραστική σε μέγεθος που δεν είχαμε ξαναζήσει στην Ορθοδοξία, σε αυτά τα πλαίσια.
Οι συνοδοιπόροι του στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών Τον αγάπησαν και Τον τίμησαν και Τον πένθησαν βαθιά. Υποκλίθηκαν στην σοφία και το παράδειγμα Του.
Αν έπρεπε να συνοψίσω τη συμβολή του Αρχιεπισκόπου Αναστασίου σε μία φράση στα διεθνή και τα οικουμενικά, θα έλεγα ότι υπήρξε κορυφαίο παράδειγμα μιας ύψιστης μορφής διπλωματίας:
της διπλωματίας της πίστης και των σχέσεων.
Της αγάπης προς τον άλλον.
Της ακρόασης.
Της συνέπειας.
Υπήρξε role model στον τρόπο που κινήθηκε στα οικουμενικά.
Όχι γιατί δεν υπήρχαν διαφωνίες, αλλά γιατί ποτέ δεν άφησε τη διαφωνία να ακυρώσει τη σχέση.
Γιατί με την αυθεντικότητα και το παράδειγμα βιωμένης πίστης Του έπεισε, ενέπνευσε, τελείωσε αδιέξοδα.
Με την ζωή Του δίδαξε τί σημαίνει ιεραποστολή στην Πράξη.
Στην Αφρική.
Στην Αλβανία.
Με ένα κεράκι που ανάψε πρώτος σκόρπισε το φως της Ορθοδοξίας στην χώρα.
Και σαν φως και κερί αναμμένο στο Συμβούλιο φώτισε για χρόνια τους διαλόγους για την ενότητα και την ειρήνη.
Είχε δηλώσει σε μια από τις συνελεύσεις του WCC:
“Δεν είναι ένας θεσμός, ένας οργανισμός· μοιάζει περισσότερο με ποτάμι. Ένα ποτάμι υπάρχει μέσα σε διαφορετικά περιβάλλοντα, ξεκινώντας ως πηγή και αλλάζοντας καθώς ρέει. Όμως ένα ποτάμι είναι εξαιρετικά όμορφο και εξαιρετικά χρήσιμο για ολόκληρο το περιβάλλον…Το οικουμενικό κίνημα είναι αναγκαιότητα για όλους μας. Πρέπει να σκεφτόμαστε μαζί, να μιλάμε μαζί και να δρούμε μαζί, και ακόμη να διαφωνούμε μαζί, χωρίς να αφήνουμε άλλα αμφίσημα ή κοσμικά συμφέροντα να παρεμβαίνουν και να μολύνουν το ποτάμι”
Είμαι μία μόνο από τις δεκάδες μαθήτριες και εκατοντάδες μαθητές Του, σε κάθε γωνιά του κόσμου. Είναι ο Chris, είναι η Angela, είναι η Άννα είναι παιδιά από όλες τις ηπείρους που άλλαξε την ζωή και την πορεία τους.
Μας δίδαξε όχι με λόγια, αλλά με παρουσία.
Μας συνόδευσε — όχι μόνο στην επαγγελματική, αλλά και στην προσωπική μας ζωή. Στα πιο υψηλά και στα πιο τραγικά...πάντα παρών...
Τηλεφωνήματα αναπάντεχα..είμαι ο Αναστάσιος... “Πώς είσαι παιδί μου;”
Και να πιάνει με ενάργεια μοναδική τα πιο λεπτά σημεία, τις υψηλές απαιτήσεις εργασίας σε διεθνές επίπεδο, ιδιαίτερα για τις γυναίκες που υπηρετούν σε εκτελεστικές θέσεις, την πίεση αλλά και τις ευθύνες. Βάδιζε μαζί μας. Σε όλα. Και διέλυε κάθε αίσθημα φόβου και μοναξιάς.
Η ζωή του υπήρξε ένας διαρκής αγώνας για την πίστη και για την ενότητα.
Αυτά δίδαξε και αυτά έζησε από την αρχή ως το τέλος. Με όποιο κόστος. Τον Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο Tον κατανοεί ο καθένας στο μέτρο που του επιτρέπει η αντίληψη και η πνευματική του ωριμότητα. Δεν Τον αφορούσε η πολεμική – είχε γαλουχηθεί σε ισχυρά πνευματικά περιβάλλοντα - παρά μόνο η μεγάλη ευθύνη Του για το ποίμνιο, για την ορθόδοξη πίστη, για το μέλλον.
Και αυτός είναι ο βασικό λόγος που κέρδισε την εμπιστοσύνη και την αγάπη των πιστών της Αλβανίας - που υπεραγαπούσε - αλλά και του κόσμου.
Η ίδια η έξοδιος ακολουθία Tου υπήρξε ένα μάθημα ενότητας στην πράξη.
Όλες οι Ορθόδοξες Εκκλησίες παρούσες.
Η Οικουμένη παρούσα.
Όχι ως σύμβολο, αλλά ως πραγματικότητα.
Υπήρξε ένας ηγέτης που μπόρεσε να ζήσει όσα διακήρυττε.
Και αυτό είναι είναι το πιο σπάνιο είδος ηγεσίας.
- Αυθεντικότητα και συνέπεια
Η στάση Tου ήταν πάντα διαυγής. Η παρουσία Tου σε ό,τι έκανε, από τη θεολογική σκέψη μέχρι τις διεθνείς σχέσεις, ήταν πλήρως συνεπής με τις αξίες του.
- Στρατηγική ματιά και προφητική αντίληψη
Μπορούσε να βλέπει μπροστά, να αντιλαμβάνεται τάσεις, κινδύνους και ανάγκες πολύ πριν γίνουν προφανείς. Αυτή η ικανότητα έδινε σε κάθε απόφασή Tου βάθος και οικουμενικό προσανατολισμό.
- Διπλωματία σχέσεων
Έφτιαχνε γέφυρες με συνέπεια. Kάθε προσωπική αλληλεπίδραση γινόταν ευκαιρία για κατανόηση και ενότητα.
- Συνδυασμός δύναμης και ταπεινότητας
Ήξερε πότε να καθοδηγήσει με σταθερότητα και πότε να ακούσει με προσοχή, δημιουργώντας έναν χώρο εμπιστοσύνης γύρω Tου.
- Δέσμευση στην ενότητα και στο κοινό καλό
Πάντα επικεντρωμένος στην υποστήριξη της κοινότητας, συνδύαζε τη δράση Tου με όραμα και προνοητικότητα
Στον χώρο που βρισκόμαστε σήμερα, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το παράδειγμα ηγεσίας του Αρχιεπισκόπου Αναστασίου έχει πολλά να διδάξει και στους πολιτικούς ηγέτες αλλά και στους εκκλησιαστικούς, στους θεσμούς, σε όσους καλούνται να υπηρετούν το κοινό καλό — γιατί η αυθεντικότητα, η ικανότητα να βλέπεις μπροστά, η δύναμη που συνδυάζεται με σεβασμό, η τέχνη των σχέσεων και η αφοσίωση στην ενότητα είναι στοιχεία που εμπνέουν αυθεντικά, και που μπορούν να καθοδηγήσουν και όσους καλούνται να ηγηθούν σε πολιτικά και κοινωνικά πλαίσια.
- Ζεις την πίστη και τις αξίες, και μετά τις διδάσκεις
- Σηκώνεις σταυρό πρώτος, πριν ζητήσεις θυσία από τους άλλους
- Μιλάς την αλήθεια, και μετά καθοδηγείς
- Συγκρούεσαι με συμφέροντα και μένεις σταθερός
- “Είσαι” και μετά ηγείσαι
Η στρατηγική, η επικοινωνία έρχονται συνεπικουρικά. Ο κόσμος “καταλαβαίνει” και “διαβάζει” τα πάντα.
Και στον Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο είδε την αλήθεια, είδε την αυθεντικότητα, και μπόρεσε να ξαναβρεί την ελπίδα, το παράδειγμα μιας ηγεσίας που δεν προδίδει αλλά δίνει τα πάντα. Μέχρι τέλους.
Ζούμε προκλήσεις, ασύμμετρες και αχαρτογράφητες, σε συλλογικό αλλά και σε προσωπικό επίπεδο.
Στα πολύ δύσκολα o ίδιος μας έλεγε να συνεχίσουμε να “κινούμαστε”, με απόλυτη πίστη στην πρόνοια του Θεού.
“H ζωή δεν είναι λίμνη, αλλά ποτάμι”, συνεχίστε...μας έλεγε.
Μας έδειξε μια βιωμένη Ορθοδοξία.
Μια αγάπη που δεν γνωρίζει χρόνο και τόπο.
Μια αγάπη που νικά τον φόβο και τον θάνατο.
Ο ύμνος της νίκης της ζωής επί του θανάτου, το «Χριστός Ανέστη» ήταν ο αγαπημένος Του.
Αυτόν άκουγε να Του ψέλνουν οι αγαπημένοι Του καθώς έκλεινε τα μάτια του.
Και η πιο δυνατή εικόνα...
Αυτός ο ύμνος...την ώρα της ταφής, στην κρύπτη, το «Χριστός Ανέστη» ακουγόνταν σαν βροντή διαπεραστικά στις γλώσσες του κόσμου.
Στα ελληνικά.
Στα αλβανικά.
Στα αγγλικά.
Γύρω Του κύκλος ψέλναμε με την ψυχή μας.
Και έξω από την κρύπτη μεγαλύτερος κύκλος οι πιστοί της Αλβανίας.
Και ακόμη πιο μακρυά - άλλος κύκλος – o κόσμος που παρακολουθούσε μέσα από δεκάδες τηλεοπτικές αναμεταδόσεις.
Τον “αγκάλιασε” η οικουμένη εκείνη την μεγάλη ώρα....
Και εκείνος ο ήχος — ο δυνατός ήχος του φερέτρου καθώς κατέβαινε και με χτύπο άγγιζε το μάρμαρο — έσβηνε μέσα στον ψαλμό.
Ήταν μια στιγμή υπαρξιακής αναμέτρησης.
Και βαθιά συμβολική.
Ήταν τελικά η νίκη της ζωής επί του θανάτου.
Χριστός Ανέστη,
Αρχιεπίσκοπε Αναστάσιε!!
Ξανθή Μόρφη,
Εκτελεστικό Στέλεχος
Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών,
Βρυξέλλες, 14 Ιανουαρίου 2025
